Kontakt: Jacek Wojciechowicz (48-22) 520 80 54 jwojciechowicz@worldbank.org Merrell Tuck, global mobil # 202 415 1775 mtuckprimdahl@worldbank.org WARSZAWA dnia 20 czerwca 2005 roku – Większość krajów Europy Centralnej i Wschodniej oraz Azji Centralnej musi zwiększyć wysiłki, aby podnieść wydajność systemów sądownictwa, usprawnić egzekwowanie prawa i stworzyć lepsze bodźce dla poprawy odpowiedzialności sędziów. Muszą też one zredukować zaległości spraw czekających na rozpatzrnie i zwalczyć korupcję w systemach sądownictwa w tym regionie , jak wynika z raportu Banku Światowego. W oparciu o wnioski wynikające z szeregu badań i analiz, pierwszy regionalny raport dotyczący systemów sądowniczych wskazuje na konieczność przeprowadzenia skorelowanych reform celem ograniczenia listy spraw oczekujących na rozpatrzenie oraz podjęcia zarówno percepcji jak i faktycznego problemu korupcji wśród sędziów w tym regionie. Raport zatytułowanySystem sądowniczy w gospodarkach przechodzących przez fazę przekształceń: Ocena przeszłości, spojrzenie w przyszłość; dokonuje analizy działań podejmowanych celem przekształcenia instytucji prawnych w krajach przechodzących przez okres od 1990 roku oraz ocenia aktualny stan tych systemów. Autorzy wyciągnęli wnioski w oparciu, częściowo, o wyniki badań opinii publicznej, społeczności prawników oraz społeczności biznesowej w całym regionie. “Chociaż podjęto ogromne wysiłki w kierunku przeprowadzenia reform rynkowych, reformy systemów sądowniczych nie dotrzymywały kroku. Wśród wielu wymiarów istotnych zarówno dla inwestorów, jak i zwykłych obywateli tzn. koszty postępowania, równość traktowania stron, czas przeprowadzenia spraw oraz możliwości egzekucji – sądy w badanych krajach wykazują niewielką poprawę w ostatnich latach. Należy stwierdzić, że w zakresie reformy sądownictwa i wzmocnienia tego sektora poczyniono znacznie mniejsze postępy niż w większości innych reform politycznych i instytucjonalnych w tych krajach” stwierdził Cheryl Gray, autor raportu, dyrektor departamentu ograniczania ubóstwa i zarządzania gospodarka Banku Światowego na region Europy i Azji Środkowej (ECA). Publikacja raportu na temat sądownictwa zbiega się w czasie z warsztatami organizowanymi w dniach 21 – 22 czerwca przez Bank Światowy i Narodowy Bank Polski w Warszawie na temat „Egzekucji postanowień kontraktów oraz systemów sądowniczych w krajach Europy środkowej i wschodniej”. W wydarzeniu tym uczestniczyć będą przedstawiciele instytucji publicznych z czternastu krajów o terytoriów oraz darczyńców. Celem warsztatów jest wymiana informacji i doświadczeń z zakresu reformy sądownictwa oraz możliwości egzekucji postanowień kontraktowych, a także położenie podwalin pod przyszłą współpracę. “W miarę jak kraje ECA przechodzą przez proces transformacji i zaczynają konkurować na światowych rynkach, a firmy coraz częściej opierają się na formalnym systemie rozstrzygania sporów, nacisk na sądy zwiększy się. Dlatego też wzmocnienie instytucjonalne jest podstawowym wyzwaniem następnej dekady” stwierdza David Bernstein, współautor raportu i starszy specjalista ds. zarządzania sektorem publicznym Banku Światowego na region ECA. D. Bernstain współpracuje a rządami krajów w zakresie reform administracji publicznej i prawodawstwa w krajach bałkańskich i na Kaukazie. Poglądy firm i prawników na temat uczciwości i sprawności systemów sądowniczych Według raportu jedynie jedna czwarta badanej kadry kierowniczej uważa sądy za instytucje uczciwe (przy czym wskaźnik ten spada do 15% w niektórych krajach takich jak Albania, Kirgizja i Rosja). Mniej niż 40% uważa, że sądy są w stanie wyegzekwować wyroki. Większość managerów stwierdziło, że sytuacja w sądach pogorszyła się, a nie poprawiła od połowy lat dziewięćdziesiątych. Ponadto raport odnosi się do danych z badania społeczności prawników w regionie, przeprowadzonego przez Grupę Banku Światowego w ramach projektu Doing Business. Prawnicy stwierdzili np., że w większości krajów przechodzących przez proces przekształceń wyegzekwowanie spłaty niezabezpieczonego zadłużenia trwało, w roku 2004, ponad 200 dni, a w krajach takich jak Serbia, Czarnogóra, Słowenia i Polska czas ten przedłuża się do prawie trzech lat. W regionie ECA, średni czas trwania egzekucji zadłużenia wydaje się być dwukrotnie dłuższy niż średni czas egzekucji w krajach członkowskich OECD o wyższych dochodach. Zróżnicowanie regionu – różne recepty na poprawę systemu sądowniczego “Zauważyliśmy istotne różnice w zakresie, w którym firmy wykorzystują sądy, a to determinuje reformy, które będą najbardziej trwałe. Nic dziwnego, że istnieje silna zależność pomiędzy zakresem reform gospodarczych, a wynikającym z nich zapotrzebowaniem na usługi sądownicze. Niemniej, należy stwierdzić, że rosnące zapotrzebowanie powoduje zwiększenie nacisku na sądy, co powoduje spowolnienie działalności, a co za tym idzie coraz bardziej negatywna percepcje pracy sądów” wyjaśnia James Anderson, współautor raportu, starszy ekonomista Banku Światowego na region ECA Strategia reformy sądownictwa dla danego kraju winna być zaprojektowana tak, aby uwzględnić realia I potrzeby danego kraju. W krajach takich jak Białoruś, czy Uzbekistan, gdzie kapitalizm dopiero się rodzi, podstawowym priorytetem winno być budowanie podstawowego zapotrzebowania na rozstrzyganie sporów w sposób bezstronny poprzez kontynuacje reform rynkowych. W miarę rozwoju sektora prywatnego wzrastać będzie zapotrzebowanie na usługi sektora sądowniczego. Sędziowie, ustawodawcy oraz urzędnicy administracji publicznej winni współpracować, by zapewnić odpowiedzialność sądów oraz ich niezawisłość przy jednoczesnym ciągłym wzmacnianiu możliwości instytucjonalnych sektora sądowniczego. W Azerbejdżanie, w Gruzji, Mołdawii i na Ukrainie, a także w innych krajach regionu, reformy rynkowe są ciągle realizowane, podczas gdy systemy sądownicze pozostają słabe. Decydenci polityczni i sędziowie w tych krajach winni skoncentrować się na wzmocnieniu kwestii odpowiedzialności i rozliczania oraz winni inwestować w rozwój możliwości działania tzn. pomieszczenia sądów, proste systemy informatyczne, infrastrukturę oraz personel tzn. urzędników sądowych lub administratorów, aby uwolnić sędziów od dodatkowych obciążeń. W Bułgarii, Macedonii i w Rumunii pojawiło się zapotrzebowanie na usługi sądownicze przy skromnych możliwościach sądów w zakresie spełnienia tego popytu. Kraje te muszą rozwiązać skomplikowane problemy dotyczące niezawisłości sądów, odpowiedzialności i rozliczania, wyników działalności sądów, alternatywnych mechanizmów rozstrzygania sporów, a także stworzenia zasad funkcjonowania adwokatury, komorników oraz notariuszy. Konieczne jest podjęcie szybkich działań celem wdrożenia wszechstronnej strategii reformy sądownictwa, które powstaje w tych krajach. W krajach, gdzie zarówno popyt, jak i możliwości instytucjonalne stoją na stosunkowo wysokim poziomie (tzn. w nowych krajach członkowskich UE oraz w Chorwacji), wysiłki winny skoncentrować się na pozostałych jeszcze słabościach systemu – czy to terminów rozstrzygania spraw (Słowacja), czy to egzekucji wyroków (Polska i kraje bałtyckie) lub też uczciwości i równego traktowania stron (Węgry). Fundamenty dalszej reformy prawnej i sądowniczej: jakie działania są podejmowane? Chociaż każdy kraj staje przed innymi wyzwaniami i ma inne możliwości, w przypadku większości krajów pewne potrzeby są podobne: § Potrzeba wzmocnienia przejrzystości i odpowiedzialności poprzez nagradzanie sędziów za osiągnięte wyniki, losowe przyznawanie spraw do rozpatrzenia, publikacje wyroków oraz stworzenie mechanizmów informowania o reakcjach obywateli i mediów na wyniki pracy sędziów. Dla przykładu Armenia i Gruzja podejmują działania celem usprawnienia przepływu informacji prawnych, co stanowi krok w kierunku zapewnienia przejrzystości. § Budowanie niezależności (niezawisłości) poprzez zapewnienie sędziom większej kontroli nad budżetami, pracownikami oraz procedurami. Sędziowie w Macedonii otrzymali możliwość kontrolowania swoich budżetów w roku 2004. § Przeprowadzenie rewizji procedur rozpatrywania spraw celem zapewnienia sędziom kontroli nad przebiegiem sprawy w sądzie oraz celem zapewnienie sądownictwo wsparcia informatycznego celem zapewnienia monitoringu wdrażania nowego systemu. Albania, Armenia, Chorwacja i Macedonia są krajami, które obecnie wdrążają takie systemy. § Zapewnienie dostępu do sądów, bezpieczeństwa i efektywności ich działania poprzez realizację inwestycji w nowe obiekty i urządzenia oraz modernizację już istniejących. Dla przykładu, Gruzja obecnie przebudowuje budynki sądów. Projekt ten wspierany jest kredytem w wysokości 13,4 mln USD udzielonym przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Rozwoju (IDA) – instytucje Grupy Banku Światowego zapewniającą pożyczki na preferencyjnych warunkach “Praworządność jest podstawą dobrze funkcjonującej gospodarki rynkowej, a przywódcy wielu krajów przechodzących przez okresy przekształceń widzą potrzebę rozwijania efektywnego, wydajnego i wiarygodnego systemu sądowniczego. Kwestia ta znalazła się wśród najważniejszych priorytetów. Mamy nadzieję, że analizy i wnioski wynikające z niniejszego raportu pomogą w procesie wytyczania kierunków prac na przyszłość” stwierdza w konkluzji MS. Gray. -- | 
