 Dy vjet pas rĂ«nies financiare globale, vendet nĂ« zhvillim nĂ« EvropĂ«, pĂ«rfshirĂ« ShqipĂ«rinĂ«, vazhdojnĂ« tĂ« preken nga vuajtjet ekonomike qĂ« nuk i shkaktuan vetĂ«. Sipas analizĂ«s sĂ« fundit tĂ« BankĂ«s BotĂ«rore Perspektivat Ekonomike Globale, shumica e vendeve nĂ« zhvillim anembanĂ« botĂ«s i kanĂ« hedhur pas ndikimet e krizĂ«s financiare. Ato u kthyen nĂ« nivelet e rritjes ekonomike tĂ« parakrizĂ«s apo nivele tĂ« krahasueshme me to dhe nĂ« njĂ« axhendĂ« me afat mĂ« tĂ« gjatĂ« tĂ« reformave strukturore. PĂ«r vendet nĂ« zhvillim nĂ« zemĂ«r tĂ« EvropĂ«s, lidhjet e rĂ«ndĂ«sishme me ekonomitĂ« e pasura evropiane â njĂ« shtysĂ« e rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r rritjen ekonomike tĂ« kaluar dhe atĂ« afatgjatĂ« â janĂ« shndĂ«rruar pĂ«rkohĂ«sisht nĂ« njĂ« burim rreziqesh shtesĂ«. PĂ«r ShqipĂ«rinĂ«, rimĂ«kĂ«mbja e dobĂ«t nĂ« EvropĂ« â shumĂ« mĂ« e ngadaltĂ« se ajo qĂ« pritej pĂ«rpara dy vjetĂ«sh â pĂ«rkeqĂ«sohet mĂ« tej nga problemet e rĂ«nda ekonomike tĂ« partnerĂ«ve tĂ« saj kryesorĂ« tregtarĂ« dhe fqinjĂ«t e afĂ«rt. Kjo ka tĂ« ngjarĂ« tĂ« ketĂ« kontribuar nĂ« performancĂ«n e vakĂ«t tĂ« ekonomisĂ« sĂ« ShqipĂ«risĂ« nĂ« gjysmĂ«n e parĂ« tĂ« vitit. TĂ« ardhurat ranĂ« nĂ«n nivelet e parashikuara dhe rishikimi i buxhetit nĂ« mes tĂ« vitit u bĂ« pĂ«rsĂ«ri i pashmangshĂ«m. Shkurtimi i shpenzimeve me 4.5 % (mbi 18 miliard Lek) ishte gjĂ«ja e duhur pĂ«r tâu bĂ«rĂ« nĂ« kĂ«to rrethana, ashtu siç ishte edhe nĂ« korrik tĂ« vitit tĂ« shkuar, kur shkurtimet ishin edhe mĂ« drastike. Edhe zbatimi i shkurtimeve nĂ« atĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« tĂ« mbrojĂ« shpenzimet kundĂ«r-ciklike dhe investimet pĂ«r rritjen e ardhshme ekonomike ishte i arsyeshĂ«m.
MegjithatĂ«, praktika e shkurtimeve nĂ« mes tĂ« vitit, bazuar nĂ« performancĂ«n gjatĂ« gjashtĂ« muajve tĂ« parĂ« tĂ« vitit, ka kostot e saj. Ajo mund tĂ« ndĂ«rpresĂ« progresin nĂ« sektorĂ«t social si arsimi, shĂ«ndetĂ«sia dhe mjedisi, dhe tĂ« frenojĂ« pĂ«rmirĂ«simet shumĂ« tĂ« nevojshme nĂ« infrastrukturĂ«n kritike publike. NĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«, arsimi dhe punĂ«t publike patĂ«n disa nga shkurtimet mĂ« tĂ« mĂ«dha kĂ«saj here. Kjo shtrembĂ«ron zgjedhjet e shpenzimeve tĂ« ministrive tĂ« linjĂ«s duke i tunduar ato drejt shpenzimeve kryesore nĂ« pjesĂ«n e hershme tĂ« vitit dhe tĂ« favorizojnĂ« investimet e reja pĂ«rpara mirĂ«mbajtjes. Kjo sjell nĂ« mĂ«nyrĂ« efektive pĂ«rdorimin jo optimal tĂ« burimeve tĂ« pakĂ«ta publike dhe i bĂ«n rregullimet e rradhĂ«s mĂ« tĂ« vĂ«shtira. Kjo shkon kundĂ«r kulturĂ«s moderne tĂ« biznesit, tĂ« cilĂ«n ShqipĂ«ria po pĂ«rpiqet ta ndĂ«rtojĂ« â atĂ« tĂ« respektimit tĂ« shtetit ligjor dhe angazhimeve, atĂ« tĂ« qartĂ«sisĂ« rregullatore dhe politikave tĂ« parashikueshme. Po bĂ«het prioritet shmangia e situatĂ«s kur sĂ«rish vitin e ardhshĂ«m rregullimi i dhimbshĂ«m nĂ« mes tĂ« vitit tĂ« jetĂ« pĂ«rsĂ«ri gjĂ«ja e drejtĂ« pĂ«r tâu bĂ«rĂ«. Vendi nuk mund tĂ« ndikojĂ« mbi rimĂ«kĂ«mbjen nĂ« vendet e tjera evropiane, dhe as rreziqet e jashtme pĂ«r tĂ« ardhmen e tij ekonomike. Por ka disa masa qĂ« mund tĂ« marrĂ« qeveria. Ajo mund tĂ« njohĂ« qĂ« njĂ« mjedis i jashtĂ«m mĂ« i vĂ«shtirĂ« nuk Ă«shtĂ« njĂ« aksident i vetĂ«m, por njĂ« realitet i ri nĂ« botĂ«n pas krizĂ«s. Ajo mund tĂ« ndryshojĂ« qasjet ndaj parashikimit tĂ« rritjes ekonomike, investimeve tĂ« huaja dhe tĂ« ardhurat buxhetore. Deri nĂ« mes tĂ« vitit 2010, parashikimet zyrtare afatmesme pĂ«r njĂ« rritje reale mesatare ishin tĂ« ngjashme apo dhe mĂ« tĂ« larta se mesatarja aktuale e pesĂ« viteve tĂ« fundit (2003-2008), pavarĂ«sisht nga shenjat e qarta tĂ« ngadalĂ«simit. Parashikimet fillestare tĂ« vitit 2011, megjithĂ«se u ndryshuan pĂ«r tâu ulur, pĂ«rsĂ«ri anonin nga ana optimiste. NjĂ« realitet pas krizĂ«s kĂ«rkon njĂ« rishikim tĂ« vlerĂ«simit tĂ« rreziqeve dhe mundĂ«sive. NjĂ« qasje mĂ« konservatore ndaj parashikimeve makro-ekonomike qĂ« njeh rreziqet e rritura do tĂ« sjellĂ« tĂ« paktĂ«n tre pĂ«rfitime madhore. SĂ« pari, ajo do tĂ« parandalojĂ« rregullimet e papritura mesviti, ndĂ«rkohĂ« qĂ« pĂ«rmirĂ«son sigurinĂ« nĂ« mjedisin ekonomik. SĂ« dyti, ajo do tĂ« rrisĂ« besueshmĂ«rinĂ« e publikut mbi planifikimin dhe parashikimit tĂ« buxhetit tĂ« shtetit, tĂ« cilat janĂ« disa nga funksionet thelbĂ«sore tĂ« ministrisĂ« sĂ« financave. SĂ« treti, ajo do tĂ« krijojĂ« njĂ« mundĂ«si pĂ«r ulje mĂ« tĂ« shpejtĂ« tĂ« borxhit, nĂ«se tĂ« ardhurat faktike duken mĂ« tĂ« larta. Kjo Ă«shtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme. AftĂ«sia e ShqipĂ«risĂ« pĂ«r tĂ« lundruar pĂ«rmes viteve tĂ« vĂ«shtira pas krizĂ«s mĂ« mirĂ« se shumica e vendeve tĂ« tjera evropiane, duke ruajtur nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« admirueshme nivelin pozitiv tĂ« rritjes, ishte pjesĂ«risht, falĂ« amortizimit fiskal tĂ« krijuar pĂ«rpara krizĂ«s. Me nivelin e borxhit qĂ« mbetet kokĂ«fortĂ«sisht pranĂ« 60%, ky amortizim nuk ekziston mĂ«. MegjithatĂ«, rreziqet e njĂ« tronditjeje tjetĂ«r ekonomike nuk janĂ« tĂ« neglizhueshme. NĂ« kĂ«tĂ« situatĂ«, investitorĂ«t e huaj janĂ« bĂ«rĂ« mĂ« tĂ« ndjeshĂ«m ndaj rrezikut dhe e vlerĂ«sojnĂ« mĂ« shumĂ« stabilitetin ekonomik, gjatĂ« vlerĂ«simit tĂ« destinacioneve alternative tĂ« investimeve nĂ« rajon. Ka arsye tĂ« bollshme pĂ«r njĂ« grup masash, tĂ« cilat mund tĂ« forcojnĂ« procesin e planifikimit buxhetor, tĂ« rrisin parashikueshmĂ«rinĂ« dhe tĂ« pĂ«rmirĂ«sojnĂ« uljen e borxhit. Autoritetet kanĂ« treguar kohĂ«t e fundit gatishmĂ«rinĂ« e tyre pĂ«r tĂ« punuar pĂ«r kĂ«to pĂ«rmirĂ«sime. Banka BotĂ«rore mbetet e gatshme tĂ« mbĂ«shtesĂ« veprimet e nevojshme me ekspertizĂ« dhe asistencĂ« teknike.  |
