ข้อมูลเพิ่มเติมติดต่อ
ดร. จิเตนดร้า เจ ชาห์
โทร. 66 (0) 2686-8360
Email:jshah@worldbank.org
นางพิชญา ฟิตต์ส
โทร 66 (0) 2686-8324
Email:pfitts@worldbank.org

14 มิถุนายน 2550 – ตลอดระยะเวลาสามสี่ทศวรรษที่ผ่านมา  การเจริญเติบโตของอุตสาหกรรมการผลิตและการท่องเที่ยว   รวมทั้งการขยายตัวของพื้นที่ชายฝั่งทะเลตามจำนวนประชาการที่เพิ่มขึ้นในแต่ละปีนั้น  ได้ส่งผลกระทบในเชิงลบต่อทรัพยากรธรรมชาติทางทะเลและตามชายฝั่งของไทยอย่างรุนแรง  เพื่อรักษาทรัพยากรเหล่านี้ให้ตกถึงชนรุ่นหลัง  รัฐบาลไทยจำเป็นที่จะต้องส่งเสริมให้มีการจัดการทรัพยากรธรรมชาติในแบบยั่งยืนไปพร้อม ๆ กับการส่งเสริมการพัฒนาเศรษฐกิจตามชายฝั่งทะเล  

นี่คือข้อสรุปของ “รายงานสถานการณ์สิ่งแวดล้อมไทย” ฉบับล่าสุดของธนาคารโลก  ซึ่งเป็นรายงานที่จัดทำขึ้นโดยความร่วมมือของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม  กับผู้แทนจากภาคสิ่งแวดล้อมของธนาคารโลกประจำประเทศไทย 
     
สาระสำคัญประการหนึ่งของรายงานฉบับนี้ก็คือ  การใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติของไทยเพื่อสนับสนุนการขยายตัวของเศรษฐกิจที่ผ่านมานั้น  ได้ส่งผลเสียและคุกคามต่อสภาพแวดล้อมและชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนตามชายฝั่งทะเล   ผลกระทบที่ตามมานั้นก็คือ  พื้นที่ชุ่มน้ำตามป่าชายเลนหลายส่วนได้ถูกทำลายความเสียหายได้เกิดขึ้นแก่แนวปะการังตามชายฝั่ง  รวมทั้งชาวประมงเองก็ได้รับผลกระทบ  เนื่องจากการที่จำนวนสัตว์น้ำได้ลดลงอย่างมากมาย  

“การสูญเสียพื้นที่และทรัพยากรชายฝั่งนี้    ไม่ได้เป็นแค่ปัญหาสิ่งแวดล้อมเท่านั้น   แต่ยังมีนัยยะทางเศรษฐกิจที่สำคัญอีกด้วย” นายเอียน พอร์เตอร์   ผู้อำนวยการธนาคารโลกประจำประเทศไทยให้ความเห็น

การที่พื้นที่ชายฝั่งทะเลต้องถูกกัดเซาะไปทุกวันนี้    ได้กลายเป็นปัญหาทางด้านสิ่งแวดล้อมที่สำคัญยิ่งปัญหาหนึ่งของประเทศไทย  ทั้งนี้ “รายงานสถานการณ์สิ่งแวดล้อมไทย” ของธนาคารโลกก็ได้ระบุว่า      ในแต่ละปีนั้น   พื้นที่ชายฝั่งทะเลของไทยโดยรวมได้ถูกกัดเซาะไปมากถึงสองตารางกิโลเมตรทีเดียว  คิดเป็นมูลค่าความเสียหายทางเศรษฐกิจสูงถึงหกพันล้านบาท (ประมาณ 150 ล้านเหรียญสหรัฐฯ)    

บ้านขุนสมุทรจีนในจังหวัดสมุทรปราการเป็นหนึ่งในจำนวนหลาย ๆ หมู่บ้านตามชายฝั่งทะเลอ่าวไทย   ที่ได้รับผลกระทบอย่างรุนแรง  ตลอดระยะเวลาเกือบสามสิบปีที่ผ่านมานั้น ชายหาดของหมู่บ้านนี้ได้ถูกกัดเซาะไปเป็นเนื้อที่ถึงหนึ่งตารางกิโลเมตร  ทำให้อาคารบ้านเรือน  โรงเรียน  และสถานที่ราชการต่างๆ ต้องถูกอพยพโยกย้ายหลายต่อหลายครั้ง   จนทำให้ประชาชนที่อาศัยอยู่ในหมู่บ้านนี้หลายร้อยหลายพันคนถึงกับเบื่อหน่าย   ย้ายออกจากหมู่บ้านไปก็มี

การกัดเซาะที่เกิดขึ้นอย่างรุนแรงที่บัานขุนสมุทรจีนนั้น   มีต้นเหตุมาจากการสูญเสียพื้นที่ป่าชายเลนตามแนวชายฝั่งของหมู่บ้านไปเป็นจำนวนมาก    ตามธรรมชาติแล้ว   ป่าชายเลนช่วยรักษาเสถียรภาพของแนวชายหาด  ช่วยยึดและดักจับตะกอนตามแนวชายฝั่ง และ บรรเทาแรงปะทะที่เกิดจากคลื่นลม  หากปราศจากป่าชายเลนแล้ว แนวชายหาดจะไม่สามารถต้านทานกระแสแรงลม คลื่นถาโถมเข้าใส่ตลอดเวลาได้ 

ในขณะที่สภาวะทางธรรมชาติคือต้นตอของปัญหาการถูกกัดเซาะของชายฝั่งในแถบทะเลอันดามัน  การกระทำของมนุษย์  ไม่ว่าจะเป็นเหมืองทราย  การก่อสร้างกำแพงกันคลื่น  เขื่อนกั้นน้ำ หรือ ท่าเทียบเรือ และ การขุดเจาะน้ำบาดาล  ก็เป็นสาเหตุหลักที่ทำให้ชายฝั่งทะเลอ่าวไทยต้องถูกกัดเซาะไปอยู่เรื่อยๆ  “รายงานสถานการณ์สิ่งแวดล้อมไทย” ระบุ  การนำพื้นที่ป่าชายเลนไปใช้ทำฟาร์มเพาะกุ้งก็เป็นอีกสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ประสิทธิภาพในการต้านการกัดเซาะของพื้นที่ชายฝั่งทะเลลดลง

รัฐบาลไทยเอง  รวมทั้งผู้แทนจากชุมชน  และองค์กรกลางที่ทำหน้าที่ดูแลสภาพแวดล้อม  ต่างก็ตระหนักดีถึงความสำคัญของปัญหานี้  และได้ดำเนินมาตรการหลายต่อหลายมาตรการเพื่อแก้ไขและบรรเทาความรุนแรงของปัญหา   อย่างไรก็ดี   เพื่อให้การแก้ไขปัญหาเป็นไปอย่างราบรื่น  ทางการก็จำเป็นจะต้องมีการบริหารจัดการที่มีประสิทธิภาพ และส่งเสริมให้แต่ละหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมีการประสานงานกันให้มากขึ้น  เพื่อประโยชน์ของการพัฒนาทรัพยากรธรรมชาติในระยะยาว

“ความซับซ้อนของปัญหา  สภาวะทางธรรมชาติ  การมีบทบัญญัติทางกฎหมายที่ทับซ้อนกัน   และการขาดการประสานงานระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง  รวมทั้งงบประมาณที่จำกัด  ต่าง ๆ เหล่านี้คือสาเหตุที่ทำให้การดำเนินมาตราการปกป้องทรัพยากรธรรมชาติตามชายฝั่งทะเลในอดีตนั้นยังทำได้ไม่ดีนัก” นายพอร์เตอร์ให้ความเห็น

อีกประการหนึ่ง  การเกิดภัยธรรมชาติบ่อยครั้ง  ก็สามารถสร้างความเสียหายต่อสภาพแวดล้อมตามชายฝั่งทะเลอีกด้วย  ดร. จิเตนดร้า เจ  ชาห์  ผู้ประสานงานภาคสิ่งแวดล้อมของธนาคารโลกกล่าวเสริม นอกจากนี้แล้ว  ผลกระทบจะเกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงทางอุณหภูมิของโลก   ก็ยังเป็นปัญหาที่รอการแก้ไขอยู่เช่นกัน 

“เวลาที่อุณหภูมิของโลกเปลี่ยนแปลงไปนั้น  ก็มักจะทำให้เกิดภาวะน้ำท่วมตามมาได้ เพราะระดับน้ำทะเลในบางพื้นที่จะเพิ่มสูงขึ้น” นายชาห์กล่าว  “หากสภาวะเช่นนี้เกิดขึ้นในประเทศไทยแล้วจะทำให้เกิดผลกระทบต่อชีวิตและสภาพความเป็นอยู่ของประชาชน   รวมทั้งต่อระบบเศรษฐกิจตามแนวชายฝั่งทะเลด้วย   บริเวณที่อาจได้รับผลกระทบมากเป็นพิเศษคือชุมชนตามอ่าวไทยที่มีผืนดินอยู่ในระดับต่ำ   รวมทั้งกรุงเทพมหานครด้วย”

ใน “รายงานสถานการณ์สิ่งแวดล้อมไทย” นี้   ธนาคารโลกก็ได้เสนอแนะแนวทางแก้ไขปัญหาไว้ 5 แนวทางด้วยกัน   คือ

- ลดการถูกกัดเซาะของพื้นที่ชายฝั่งทะเล
- สนับสนุนวางแผนการประมงแบบยั่งยืน
- เพิ่มมาตรการและส่งเสริมประสิทธิภาพของการกำกับดูแลการพัฒนาพื้นที่ชายฝั่งทะเล
- กระตุ้นให้ส่วนท้องถิ่นเข้ามามีบทบาท
- ส่งเสริมนโยบายและการบริหารทรัพยากรที่เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

การสนับสนุนเชิงนโยบายจากผู้มีอำนาจในภาครัฐก็นับว่าเป็นปัจจัยที่สำคัญที่สุดปัจจัยหนึ่ง  ที่จะช่วยให้การร่วมมือแก้ไขปัญหาของแต่ละฝ่ายนั้นเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น  “รายงานสถานการณ์สิ่งแวดล้อมไทย” ระบุว่า    สิ่งที่จำเป็นที่สุด ก็คือความมุ่งมั่นจากทุกฝ่ายในอันที่จะแก้ไขปัญหาร่วมกัน  รวมทั้งการเพิ่มความเข้าใจของภาครัฐและประชาชนในเรื่องของผลกระทบทางเศรษฐกิจที่จะเกิดขึ้นต่อคนไทยทั้งประเทศหากปัญหานี้ดำเนินอยู่ต่อไป

“เราต้องขอขอบคุณทางธนาคารโลกที่ช่วยนำเสนอรายงานสถานการณ์ศิ่งแวดล้อมไทย     ดิฉันหวังว่า  สาระสำคัญของรายงานฉบับนี้จะเป็นประโยชน์ต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง   รวมทั้งกระตุ้นให้เกิดความตื่นตัวในระดับชาติ   จนส่งผลให้เกิดเป็นนโยบายที่สามารถนำไปใช้ในการวางแผนจัดการบริหารทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง   ซึ่งเป็นรากฐานที่สำคัญของการพัฒนาเศรษฐกิจตามแนวชายฝั่งของประเทศไทยได้”   คุณนิศากร  โฆษิตรัตน์   อธิบดีกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งกล่าวในระหว่างการเปิดตัวรายงานเมื่อเช้าวันที่ 14 มิถุนายน

“รายงานสถานการณ์สิ่งแวดล้อมไทย” ฉบับนี้  นับเป็นฉบับที่หกแล้วที่ธนาคารโลกได้จัดพิมพ์ขึ้น ตั้งแต่ปีพ.ศ. 2543 เป็นต้นมา  รายงานฉบับล่าสุดที่ออกไปเมือปี 2547 นั้นว่าด้วยเรื่องของความหลากหลายทางชีวภาพ      ส่วนรายงานสถานการณ์สิ่งแวดล้อมไทยฉบับก่อนหน้านี้   นำเสนอปัญหาที่เกี่ยวกับคุณภาพของทรัพยากรน้ำ  และอากาศ    รวมทั้งการวิเคราะห์ปัญหาสิ่งแวดล้อมของประเทศไทยโดยรวม   เพื่อนำเสนอหนทางแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อม   รวมทั้งมาตรการของภาครัฐในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติของประเทศ

หากท่านมีความประสงค์ที่จะอ่านรายงานฉบับเต็ม  หรือดาวน์โหลดเพียงบางส่วน  กรุณาไปที่
www.worldbank.or.th