Klaus Rohland là Giám đốc Quốc gia Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam từ năm 2002. Từ tháng 3/2007, ông là Giám đốc Quốc gia Ngân hàng Thế giới tại Liên bang Nga. Trước khi rời Hà Nội, chúng tôi đã có một buổi phỏng vấn để chia sẻ những suy nghĩ của ông về quá trình chuyển đổi của Việt Nam .

Ông đã làm việc tại Việt Nam từ năm 2002. Ông có thể cho biết đất nước Việt Nam đã thay đổi như thế nào trong những năm gần đây?

Đương nhiên là Việt Nam đã thay đổi rất nhiều so với 10 năm trước đây vì Việt Nam đã phát triển rất nhanh và đạt được sự tăng trưởng cân bằng. Tất cả các bạn đã biết những con số: thu nhập tăng hơn gấp đôi. Tỷ lệ đói nghèo giảm từ 70% xuống còn dưới 20% dân số. Điều này đã phản ánh cách thức Việt Nam hướng tới tương lai.

Khi tôi nói chuyện với các nhân viên tầm khoảng 35 tuổi trong văn phòng, họ đều đã phải trải qua đói nghèo trong thập kỷ 80. Họ đều đã biết thế nào là thức dậy vào buổi sáng với cái bụng đói và không biết liệu có đủ thức ăn trong ngày. Nhưng giờ đây con cái họ không biết đến cái đói là gì. Chúng được nuôi dưỡng tốt và được chăm sóc y tế. Chúng được giáo dục tốt và vì vậy, nhìn chung tôi thấy có sự lạc quan ở đây.

Ngân hàng Thế giới đã làm việc với Chính phủ như thế nào để đem lại thay đổi cho Việt Nam?

Chúng tôi làm việc với chính phủ Việt Nam thường tập trung vào các vấn đề về hệ thống. Khi bạn tài trợ cho các dự án ở một nước cụ thể, điều quan trọng là bạn phải nhìn vượt qua được khuôn khổ của dự án cụ thể đó và cố gắng đạt được sự thay đổi một cách hệ thống.

Lấy ví dụ là nền giáo dục. Ban đầu, tất nhiên chúng tôi xây dựng các trường học. Và chúng tôi vẫn tiếp tục xây trường học vì Việt Nam vẫn cần có các trường học, cần nhiều hơn số lượng trường hiện có bây giờ. Nhưng chúng tôi cũng tập trung vào việc đào tạo giáo viên. Chúng tôi đã làm việc với Chính phủ về các vấn đề như xây dựng giáo trình cho trẻ em bị thiệt thòi. Liệu các dân tộc thiểu số có nên được dạy học bằng tiếng mẹ đẻ của họ trước và sau đó là dạy bằng tiếng Kinh không? Đây là vấn đề mà rất nhiều nước trên thế giới đã gặp phải và khi đó, chúng tôi có thể giúp các bạn với kiến thức trên toàn cầu của chúng tôi trong khi vẫn tôn trọng các điều kiện cụ thể của địa phương. Cái gì đã phát huy tác dụng ở các nước khác? Cái gì không có kết quả? Chúng tôi có thể giúp người dân Việt Nam lựa chọn dựa trên kinh nghiệm quốc tế.

Chúng tôi đã làm việc với Bộ Giáo dục và Đào tạo và đã thấy sự thay đổi. Hiện nay, Bộ không chỉ đơn giản là cung cấp sự giáo dục cho người dân mà còn soạn thảo chính sách giáo dục và chú trọng vào chất lượng.

Tình hình cũng diễn ra tương tự trong lĩnh vực y tế hoặc cầu đường. Chúng tôi không chỉ xây dựng các con đường mà còn thiết lập các hệ thống bảo trì đường. Các vấn đề thuộc về hệ thống này chiếm vị trí hàng đầu trong công việc của chúng tôi ở Việt Nam hiện nay – và trong cả năm năm tới hay trong những năm khi mà Việt Nam còn phải hoàn tất sự chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường.

Việt Nam đang dần trở thành nước có thu nhập trung bình. Tại sao Ngân hàng Thế giới còn cần phải giúp đỡ Việt Nam?

Đương nhiên là Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu lớn. Và có thể là trong vòng 15 năm qua, không có quốc gia nào trên thế giới đã phát triển xa và nhanh đến vậy. Nhưng Việt Nam cũng đã nhận thấy – và chúng tôi cũng đồng ý với quan điểm này, rằng Việt Nam sẽ còn gặp phải những sự lựa chọn khó khăn hơn trong tương lai.

Những cuộc cải cách trong 10 năm qua là về cải cách đất đai. Nông dân nhận lại phần đất của mình. Các cuộc cải cách là về chuyển đổi sang phương thức sản xuất hướng về xuất khẩu – và xuất khẩu đã làm Việt Nam tăng trưởng nhanh chóng. Việt Nam từ một nước nhập khẩu gạo đã trở thành nước xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới.

Nhìn về phía trước, bạn sẽ thấy một Việt Nam mới gia nhập WTO. Bạn sẽ thấy một Việt Nam đang sắp phải hoàn thành việc chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường. Và bạn sẽ thấy một Việt Nam rất cần các thể chế cho một nền kinh tế thị trường. Thách thức lớn của Việt Nam sẽ là xây dựng các thể chế này.