PROJE ÖZETİ

ARKA PLAN: Türkiye’nin Avrupa ve Asya arasındaki köprü görevi gören jeopolitik konumu nedeniyle bölgenin ekonomik gelişimi için ulaşım sektörü hayatî önem taşımaktadır. Türkiye hem bir transit geçiş ülkesi olarak hem de navlunların menşei ve varış yeri açısından önemli bir rol oynamaktadır. Aşırı derecedeki nakit istikrarsızlığı, AB’ye giriş konusunda son dönemde görülen olumlu siyasi gelişmeler, Türkiye’nin Orta Asya ve Güney Kafkasya arasında olan ticaretteki rolü ulaşım konusuna odaklanmamızın önemini daha çok ortaya koymaktadır.

Türkiye Ülke Destek Stratejisi (Kurul tarafından 6 Kasım 2003’te onaylanmıştır) Türkiye’nin ulaşım sektörünün etkinliğinin arttırılmasının ekonomik büyüme, çevresel istikrarlılık, ve yoksulluğun azaltılmasına katkıda bulunacağını düşünmektedir. Orta vadedeki önceliklerin içerisinde aşağıda belirtilen koşullar öngörülmektedir: (i) sektörün reformu ile birlikte kamu araçlarının özelleştirilmesi, işleyişlerinin sürdürülmesi ve yeniden yapılandırılması ve (ii) AB Giriş Müzakerelerinde öngörülen reform uygulamalarının yürürlüğe konulması.

Ulaşım sektörünün yeniden yapılandırılması iki sebepten ötürü zorluk taşımaktadır: (i) En uygun ve verimli ulaşım modelin bölünmesi ve demiryollarının gelecekteki durumuna ilişkin stratejik kararların alınmasının gerekliliği ve (ii) Türkiye’nin yakın gelecekte AB ile entegre olmasını sağlamak için AB Giriş Müzakerelerine uygun biçimde TCDD’nin kapsamı, yeniden yapılandırılma hızının çok dikkatli bir şekilde değerlendirilmesinin gerekliliği.

En uygun ve verimli ulaşım modelinin bölünmesi: Türkiye’nin ulaşım sisteminin yapısı üzerinde ve özellikle de demiryollarının rolü ve ekonomik değeri konusunda karar vermesi gerekmektedir. Bu karar sonucunda bir yatırım programının gerekliliği ortaya çıkabilir veya tam tersine Türkiye’deki demiryolları hizmetinin önemli ölçüde azaltılması gerekliliği de düşünülebilir. Hizmetlerin ücretlendirilmesi (yolcular ve navlun şu aşamada zararına taşınmaktadır), rekabet (hangi hızda ve formda rekabetin ortaya konulması gerektiği), ve sektörün özelleştirilmesi konusunda kararların verilmesi gerekmektedir. Bu gibi kararların sonuçları ulaşım sistemini değiştirebilir ve bu da ülkenin gelecekteki sosyal ve ekonomik durumunu etkileyebilir.

TCDD’nin Yeniden Yapılandırılması: TCDD ideal olarak, kaliteli hizmetler sunabilen finansal açıdan geçerli ve faydalı bir girişim olmasını sağlayacak şekilde (demiryolları moduna yüklenilen role bağlı olarak) ve AB gerekliliklerini karşılayacak şekilde yeniden yapılandırılmalıdır. Başarılı bir yeniden yapılandırılma işlemi Devlet Harcamalarının da önemli ölçüde azalmasına neden olacaktır. Yeniden yapılandırma aynı zamanda demiryolları ile bağlantılı yan kuruluşların ve şirketlerin ayrılması ve mutlaka özelleştirilmelerini gerektirmekte ve aynı şekilde liman operasyonlarının da özelleştirilmesini gerektirmekte, iş gücünün şeklinin yeniden belirlenmesini ve muhtemelen fazla olan çalışan sayısının da azaltılmasını gerektirmektedir. Şirketin büyüklüğü ele alındığında, işçi çıkarılması programının Türkiye’nin işçi piyasasına çok önemli etkisi olabileceğinin de düşünülmesi gerekmektedir.

PROJENİN HEDEFİ: Projenin genel hedefi, demiryolları operasyonlarının finansal uygunluğunun, etkinliğinin ve verimliliğinin geliştirilmesidir. Bu da operasyonlardan altyapının ayrılması, demiryolları operasyonlarında güvenilirliğin ve rekabetin arttırılması, yolcu hizmetlerinin düzenlenmesi ve yeniden yapılandırılması, çalışan sayısının düşürülmesi ile birlikte kurumsallaşma ve demiryollarının temelinde yer almayan faaliyetlerin özelleştirilmesi sonucunda elde edilecektir.

Daha ayrıntılı olarak belirtmek gerekirse projenin hedefleri aşağıda belirtilenleri içermektedir: (a) sosyal ve/veya siyasi nedenlerle hükümete sağlanan hizmetler karşılığında Kamu hizmet zorunlulukları (PSO) ödemesi alması ve TCDD’nin ticari bir şekilde işletilmesinin sağlanması ve demiryolları ve limanların ayrıştırılması için yeni yasal bir sürecin oluşturulması; (b) Operasyon (yolcu ve navlun), ve altyapı kuruluşlarının ayrıştırılarak, TCDD işleyişinin güvenirliğinin ve şeffaflığının arttırılması; (c) TCDD iş gücünün gereksiz sayıdaki çalışanların kabul edilebilir bir süreçte ve yavaş yavaş azaltılması ve haksız hizmetin azaltılması yeniden düzenlenilmesi; (d) TCDD’nin temel altyapısının ve işletme varlıklarının modernize edilmesi; (e) Istanbul, İzmir ve Ankara Belediyelerinin yerel yolcu hizmetleri için sorumlulukların merkezileştirilmemesi; (f) AB standartları uyarınca altyapının kullanımı için giriş ücretleri sisteminin geliştirilmesi ve uygulamaya konulması ve (h) özel sektörün navlun operasyonlarında TCDD’yi kullanmasını sağlamak.

Aynı zamanda, projenin, demiryolları ve liman işletmeleri sektörlerinin yetersizliği nedeniyle ortaya çıkan lojistik harcamaların azaltılarak rekabet ortamının oluşturulmasına ve Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne girişinin desteklenmesine katkıda bulunacağı düşünülmektedir. Yeniden yapılanmanın, ulusal ekonomiye ve ulusal bütçeye katkısının faydalarının çok önemli olacağı öngörülmektedir.

PROJE TANIMI: Bu proje Adapte Edilebilir Program Kredisini (APL) kullanmaktadır ve kredi verilecek tutar 450 milyon Amerikan dolarıdır. (Bunun 300 milyonunun Banka tarafından finanse edilmesi beklenmektedir.). APL’nin iki evresi vardır. APL1 (toplam tutarı 221,0 milyon Amerikan dolarıdır ve 184,7 milyonluk kısım Banka tarafından finanse edilecektir) aşağıda belirtilenleri içermektedir: (a) Şu andaki Demiryolları Kanunları altında TCDD’nin yeniden yapılandırılmasına ilişkin uygulamaların yürütülmesi için danışmanlık hizmetlerinin sağlanması ve APL2 için hazırlıkların yapılması; (b) çalışan sayısı konusunda düzenleme programının başlatılması; (c) Mersin-Toprakkale ve Yenice-Boğazkopru hatları arasındaki hat kapasitesinin geliştirilmesi; (d) TCDD çalışanlarına eğitim verilmesi ve (e) geliştirilmiş şirket için ve kamu iletişiminin desteklenmesi.

APL2 (Toplam tutarı 230 milyon Amerikan dolarıdır ve en azından 115 milyonluk kısmının Banka tarafından finanse edilmesi beklenilmektedir.) APL1’in yürürlüğe konulması esnasında kesilecektir ve aşağıda belirtilen koşulları içermektedir: (i) yeni yasalar nedeniyle yeni kurumsal ve kanuni oluşumun uygulamaya konulmasına yardımcı olmak amacıyla TCDD’nin yeniden yapılandırılmasının tamamlanması için danışmanlık hizmetlerinin sağlanması; (ii) çalışanların yeniden yapılandırılması ve düzenlemelerin yapılmasına ilişkin destek sağlanması; (iii) Irmak-Zonguldak hatları arasındaki hat kapasitesinin arttırılması ve (iv) programın genelinin ve bütününün başarılı olmasını sağlayacak gerekli olan tüm diğer bileşenlerin ele alınması.

İlk APL aracılığıyla, proje operasyon (yolcu ve navlun), ve altyapı kuruluşlarının ayrıştırılarak, TCDD işleyişinin güvenirliğinin ve şeffaflığının arttırılması için yeni bir yasal çerçevenin oluşturulması ve TCDD’nin ticari bir kurum olarak işleyişini sürdürmesini sağlayacak, şu anda bölgesel bazlı bir organizasyon olmaktan “işletme hattı” olma yolunda ilerlemeler kaydedilmesine, ve güvenlik düzeyinin arttırılması için TCDD’nin bazı temel altyapı ve işletme varlıklarının modernize edilmesine katkıda bulunacak ve destek olacaktır. Kısa vadede, yeni bir yapının oluşturulması, muhasebe, operasyon, ihale prosedürleri, şeffaflık ve etkin yönetim yapılarının oluşturulması kuruluşun eksiklerini ortaya koyacaktır ve bu da reformun takip eden evresinde eksiklerin daha kolay ve hızlı bir şekilde tamamlanmasını ve sorunların seri bir şekilde çözümlenmesini sağlayacaktır.

UYGULAMA ve TAKİP: Proje TCDD içerisinde oluşturulan bir Proje Uygulama Birimi tarafından yürütülecektir.
 
FAYDALAR: (a) sosyal ve/veya siyasi nedenlerle hükümete sağlanan hizmetler karşılığında Kamu hizmet zorunlulukları (PSO) ödemesi alması ve TCDD’nin ticari bir şekilde işletilmesinin sağlanması ve demiryolları ve limanların ayrıştırılması için yeni yasal bir sürecin oluşturulması; (b) Operasyon (yolcu ve navlun), ve altyapı kuruluşlarının ayrıştırılarak, TCDD işleyişinin güvenirliğinin ve şeffaflığının arttırılması; (c) TCDD iş gücünün gereksiz sayıdaki çalışanların kabul edilebilir bir süreçte ve yavaş yavaş azaltılması ve haksız hizmetin azaltılması yeniden düzenlenilmesi; (d) TCDD’nin temel altyapısının ve işletme varlıklarının modernize edilmesi; (e) Istanbul, İzmir ve Ankara Belediyelerinin yerel yolcu hizmetleri için sorumlulukların merkezileştirilmemesi; (f) AB standartları uyarınca altyapının kullanımı için giriş ücretleri sisteminin geliştirilmesi ve uygulamaya konulması ve (h) özel sektörün navlun operasyonlarında TCDD’yi kullanmasını sağlamak.

PROJENİN DURUMU: Banka 9 Haziran 2005’te 143,7 milyon Euro’luk (184,7  milyon Amerikan doları) bir krediye projenin ilk evresini finanse etmek için onay vermiştir. Kredinin onaylanarak imzalanması Türkiye Yetkililerince ertelendiği için, projenin başlatılmasına ilişkin çalıştayın 2006 yılı başlarında yapılması planlanmaktadır. Hat kapasitelerinin arttırılmasına ilişkin ihale dokümanlarının hazırlığının 2005 Ekim ayının ortasında tamamlanması beklenmektedir.

PROJE DOKÜMANLARI için lütfen tıklayınız.
(Proje dokümanları İngilizce'dir.)