PROJE ÖZETİ

ARKA PLAN: Türkiye’de 1999-2002 yılları arasında yaşanan doğal afetler zinciri ve makroekonomik değişkenlik ihracat yapan firmalar için olumsuz ve belirsiz bir ortam yaratmıştır. 1999 yılında yaşanan ve büyük bir yıkıma neden olan depremler yerel üretimi engellemiş ve yurt içindeki talebin azalmasına neden olmuştur. Hükümetin 2000 yılında uygulamaya başladığı IMF destekli istikrar programı başlangıçta ithalatın artmasına ve ihracatın azalmasına yol açmıştır. Kısmen, Türkiye’nin rekabet gücünü eriten, durdurulan döviz kurlarına bağlı olarak ancak aynı zamanda da petrol fiyatlarındaki artış ve Dolar/Euro döviz oranlarında meydana gelen ithalatçıların yararına gelişmeler nedeniyle cari açık hızla kötülemiştir. Mali ve cari hesap performansının kötüye gitmesi sabit döviz kuru sistemi üzerinde baskı yaratmış ve bu durum, temelde yatan ve uzun süredir devam eden yapısal bankacılık sektörü sorunları ile birleştiğinde Kasım 2000 ve Şubat 2001’de meydana gelen bankacılık krizlerini tetiklemiştir. Şubat 2001’de sabit döviz kuru rejimi çökmüştür. Türk Lirasının dalgalanmasına izin verilmiş ve bunun sonucunda Türk parası hızla değer kaybetmiş ve Türk ihracatının rekabet gücü artmıştır. Birçok Banka ve yerel işletme kısa vadeli döviz pozisyonlarına maruz kalmış ve önemli ölçüde kayba uğramıştır. Dalgalı kur rejiminin uygulanmaya başlamasının hemen ardından gelen dönemde döviz dalgalanmalarının büyüklüğü ve sıklığı, ticari belirsizlikleri daha da arttırmıştır. Yurt içi talep tükenmiş ve ekonomi 2001 yılında kayda değer ölçüde gerilemiştir.

Çok sayıda şirket için, özellikle de sınırlı ihracat satışları olanlar için, 2001 yılı, gerilemekte olan bir ekonomi ile belirsiz bir makroekonomik ve politik ortamda, işletme sermayesi finansman ihtiyaçlarını karşılamak ve kârlılığı ve sürdürülebilir bir mali yapıyı devam ettirebilmek için yeterli kaynak üretme konusunda güçlüklerle başa çıkmak zorunda kaldıkları bir dönem olmuştur. Ancak, 2001 yılında paranın değer kaybetmesi ihracat faaliyetlerine yönelik teşviklerin oluşmasına yol açmış ve bazı işletmelerin fiyat avantajından yararlanabilmeleri mümkün olmuştur. Üretime devam etmeyi başarabilen ve daha çok esnek fiyatlı bir uluslararası taleple karşı karşıya kalan firmalar, ihracat performanslarını büyük ölçüde arttırmışlardır.

2002 yılının ilk dönemlerinde başlayan ekonomik iyileşme, yıl boyunca ve 2003 yılının ilk yarısı süresince devam etmiştir.  2002 yılında, diğer faktörlerin yanı sıra, 2001 yılı döviz kuru ayarlamalarının ardından ihracatta ve turizm gelirlerinde yaşanan güçlü artışa bağlı olarak GSMH büyümesi %7,8’e ulaşmıştır. Reel efektif döviz kurunun, krizden sonra özel sektör ücretlerinde yaşanan hızlı düşüş nedeniyle TL’ye duyulan güvenin arttığını yansıtacak şekilde değer kazanmasına karşın, 2002-03 yılları boyunca ihracat istikrarlı bir şekilde büyümeye devam etmiştir.

Ancak, büyük ölçüde ihracattaki canlanma sonucunda ortaya çıkan ekonomik performansın 2002 yılının diğer yarısında ve 2003 yılının ilk yarısında iyileşmeye devam etmesine karşın, piyasa sezgilerindeki toparlanma üretim sektörlerine sağlanan banka kredilerinin genel seviyesinde kayda değer ölçüde bir artışa yol açmamıştır. Kriz sonrası dönemde bankacılık sektörü önemli ölçüde yeniden yapılandırılıp güçlendirilmiş olsa da, reel faiz oranlarının %20 ila 30 arasında seyrini sürdürmesi ve yüksek düzeydeki devlet borçlarının özel sektörün finansman ihtiyaçlarına yer bırakmamaya devam etmesi nedeniyle bankaların riske karşı hassasiyetlerinde bir değişiklik olmamıştır. En iyi ihracatçılara Amerikan dolarına dayalı uygun faiz oranları ile döviz cinsinden kısa vadeli banka finansmanı sağlanmakta olmasına karşın, orta ve uzun vadeli işletme sermayesi ve yatırım finansmanı Türkiye’de hâlâ sınırlı düzeylerde verilmeye devam etmiştir. Leasing alacaklarının büyük ölçüde değişken olması ve makroekonomik performansa bağlı olarak artması ile birlikte diğer ülkelerdeki ihracatçılar için çoğunlukla önemli bir uzun vadeli yatırım finansmanı kaynağı oluşturan leasing finansmanı da Türkiye’de yeterli düzeyde gelişmemiş durumunu sürdürmüştür. Hem bankacılık, hem de leasing sektörünün orta ve uzun vadeli fonlara erişimden yoksun olmaları Dünya Bankası'nın projeye katılımı ve EFIL II için en önemli gerekçeyi oluşturmuştur.

PROJENİN AMACI: EFIL II Projesinin ana hedefi, 1999 – 2004 mali yılları arasında başarıyla uygulanan EFIL I projesinin kaydettiği gelişmeyi izlemek ve Türkiye’deki ihracat ve reel sektör büyümesinin desteklenmesinde bir katalizör görevi üstlenmeye devam etmektir. Bu amaçla proje, Türkiye’deki ihracat işletmelerine orta ve uzun vadeli işletme sermayesi ve yatırım finansmanı sağlamaktadır. Projenin diğer bir önemli yararı ise, özel sektörde, daha sağlıklı ve daha gelişmiş bir mali sistem ile desteklenen hızlı bir iyileşmeyi ve istihdam yaratılmasını sağlamış olmasıdır.

Projenin ana hedefi, EFIL I projesinin ulaştığı başarıyı izlemek ve EFIL II kaynaklarını kullanarak bu projenin uygulama dönemi boyunca (2004-2009) ve daha sonra, Türkiye’deki ihracat ve reel sektör büyümesinin desteklenmesinde bir katalizör görevi üstlenmeye devam etmektir. Bu amaçla proje, ihracat performansı ve daha uzun vadeli kredilere olan talebin yükselmekte olduğu ve mali sektörün henüz bu eğilimleri büyük ölçüde ihtiyaç duyulan daha uzun vadeli fonlarla destekleme kabiliyetinin bulunmadığı bir dönemde, Türkiye’deki özel ihracat işletmelerine orta ve uzun vadeli işletme sermayesi ve yatırım finansmanı sağlamaktadır.

Kredinin ikincil hedefi ise, Türkiye’deki mali sektörün işletme sektörüne mali kaynak sağlama kabiliyetinin, bankalar ve leasing şirketleri de dahil olmak üzere özel finans girişimlerinin aracılık faaliyetlerinin daha da geliştirilmesi suretiyle iyileştirilmesidir. Proje, bankaların yanı sıra leasing şirketlerinin de Özel Finans Girişimleri olarak katılımıyla Dünya Bankası'nın Türkiye’deki leasing sektörü ile bir diyalog başlatmasına, sektörle ilgili daha fazla bilgi edinilmesine ve Bankanın bu sektörün gelişimini desteklemesine olanak tanımaktadır. Leasing şirketlerinin proje mali aracıları olarak dahil edilmesinin, bu projenin, Dünya Bankası tarafından Avrupa ve Orta Asya Bölgesindeki kredi hattı faaliyetlerinde daha önce kullanılmamış yeni bir özelliği olduğuna dikkat edilmelidir.

PROJENİN TANIMI: EFIL II projesinin, ihracatçılara
i) yatırım ya da işletme sermayesi kredileri şeklinde ticari bankalar aracılığıyla ve
ii) üretken varlıkların elde edilmesine yönelik leasing finansmanı şeklinde leasing şirketleri aracılığıyla iki ayrı kanaldan orta ve uzun vadeli fon sağlayan bir kredi hattının oluşturduğu tek bir bileşeni bulunmaktadır. Bu kredi hattı, Türkiye Sınai ve Kalkınma Bankasına (TSKB) devlet garantisi altında sağlanmaktadır.

Teklif edilen EFIL II projesinde, 1999-2004 mali yıllarında başarılı bir şekilde uygulanan EFIL projesinin tasarımı büyük ölçüde korunmuştur. Kredi hattı TSKB’na devlet garantisi altında sağlanmakta, TSKB bu krediyi, uygun bulunan özel yatırımcılara verilmek üzere yardımcı finansman şeklinde katılan mali aracılara aktarmaktadır. İhracatçılara
i) 215 milyon Amerikan dolarının, yatırım ya da işletme sermayesi kredileri şeklinde ticari bankalar aracılığıyla ve
ii) 85 milyon Amerikan dolarının üretken varlıkların (araç, makine ya da ekipman) elde edilmesine yönelik leasing finansmanı şeklinde leasing şirketleri aracılığıyla iki ayrı kanaldan sağlandığı kredi hattı, EFIL II projesinin tek bileşenini oluşturmaktadır.

UYGULAMA ve TAKİP: Yerel ticari bankalar ve ticaret gruplarının mülkiyetinde bulunan ve mevduat kabul etmeyen bir özel yatırım ve kalkınma bankası olan TSKB, bu projede borçlanan ve projenin uygulamasından sorumlu kurum olacaktır. TSKB tarafından, EFIL II Projesinin uygulanmasını yönetmek üzere, banka yönetici başkan yardımcılarından birinin denetimi altında ayrı bir proje uygulama birimi (PUB) kurulmuştur. PUB, Dünya Bankası ekibinin birincil proje yönetim ortağı olarak yönetim konusunda deneyimli personelden oluşmakta ve kredi hattının tüm yönlerinin genel idaresini sağlayarak Dünya Bankası'na rapor vermektedir.

FAYDALARI:
• EFIL II projesi, büyümenin itici gücü olan ihracatları yoğun bir şekilde finanse etmek suretiyle, Ülke genelinde, geniş tabanlı bir İşletme Gelişimi ve İstihdam Yaratımı ve Korunması sürecine sürekli destek sağlamaktadır;
• Özellikle ekonominin daha yüksek seviyelerde yatırıma ihtiyaç duyduğu bir dönemde, işletme sermayesine ek olarak, (7 yıla kadar) uzun vadeli yatırım kredileri sağlamak suretiyle artan yatırım taleplerinin karşılanmasına katkıda bulunmaktadır;
• Bankaların yanı sıra Banka Dışı Mali Kurumların da getirilmesi suretiyle mali aracılığın derinleştirilmesi ve genişletilmesinde yardımcı olmaktadır; 5 ikinci düzey banka ve 4 leasing şirketi ile çalışılması sonucunda yatay anlamda gelişme sağlanmaktadır;
• İhracatçı KOBİ’lere mali aracı olarak leasing şirketlerinin kullanılması ve böylelikle de teminat engellerinin aşılması suretiyle kredi sağlanmasının önemini vurgulamaktadır;
• Banka fon kaynaklarının sistem içinde 10-15 yıldan fazla bir süre boyunca döndürülmesi suretiyle milyarlarca doların sağlanmasında, kayda değer bir hız elde edilmesini sağlamaktadır.

PROJENİN DURUMU: 22 Mayıs 2006 tarihi itibariyle, projeye katılan 5 bankaya tahsis edilen 119,8 milyon Amerikan dolarından 184,9 milyon Amerikan doları kredi olarak onaylanmış ve 172,1 milyon Amerikan doları dağıtılmıştır. Yine projeye katılan 6 leasing şirketine tahsis edilen 100 milyon Amerikan dolarından ise, 85,9 milyon Amerikan doları onaylanmış ve 78,9 milyon Amerikan doları dağıtılmıştır.

PROJE DOKÜMANLARI için buraya tıklayınız. (Proje dokümanları İngilizce'dir).